Ταξίδι στο χρόνο

Ταξίδι στο παρελθόν και το μέλλον, σκουληκότρυπες, σχετικότητα, παραδοξότητες.

Τρέχοντας προς το μέλλον
Έχετε περιέργεια να γνωρίσετε από σήμερα το μέλλον; Αν ναι, τότε ξεχάστε τους αστρολόγους, τα μέντιουμ και τις χαρτορίχτρες: το καλύτερο που μπορούν να κάνουν όλοι αυτοί είναι να προβλέψουν ότι κάτι θα πραγματοποιηθεί, αν και μόνον αν …πραγματοποιηθεί. Από την άλλη, ο Αϊνστάιν απέδειξε, πέρα από κάθε αμφιβολία, ότι τα ταξίδια στο μέλλον είναι πράγματι εφικτά. Ιδού πώς μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο.

Το μόνο που θα χρειαστεί να κάνετε είναι να επιβιβαστείτε σε ένα πολύ, μα πάρα πολύ γρήγορο διαστημόπλοιο. Όταν λέμε γρήγορο, εννοούμε ότι πρέπει να πιάνει ταχύτητες συγκρίσιμες με εκείνη του φωτός (περίπου 300.000.000m/sec). Η ταχύτητα του φωτός αποτελεί το κοσμικό όριο ταχύτητας στο σύμπαν μας, εκτός κι αν μας διαφεύγει κάτι πολύ βασικό και ύπουλο. Έτσι, αν θέλετε να δείτε πώς θα είναι η Γη 1000 χρόνια από σήμερα χωρίς να είστε διατεθειμένος να ξοδέψετε περισσότερα από δέκα δικά σας χρόνια στο ταξίδι προς τα «εκεί», το διαστημόπλοιο που επιβαίνετε θα πρέπει να πιάνει περίπου το 99,995% της ταχύτητας του φωτός. Με προορισμό ένα αστέρι σε απόσταση κάτι λιγότερο από 500 έτη φωτός μακριά από τη Γη, θα ταξιδέψετε προς τα εκεί με τη μέγιστη ταχύτητα του διαστημοπλοίου. Όταν φτάσετε, μετά από πέντε περίπου χρόνια, δεν θα σταματήσετε για τουρισμό. Ρίξτε μια γρήγορη ματιά, πάρτε μερικές φωτογραφίες και αμέσως γυρίσετε το διαστημόπλοιο πίσω, με κατεύθυνση προς τη Γη. Μην ξεχάσετε να επιταχύνετε, έως ότου πιάσετε ξανά το 99,995% της ταχύτητας του φωτός. Μετά από άλλα πέντε χρόνια θα φτάσετε στη Γη. Η Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας διασφαλίζει ότι ενώ για εσάς θα έχουν περάσει μόλις 10 χρόνια, τη Γη θα τη βρείτε 1000 χρόνια «γερασμένη». Το τι θα κάνετε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού είναι άλλο πρόβλημα, αν και τα ταξιδιωτικά γραφεία του μέλλοντος σίγουρα κάτι θα σκεφτούν και γι’ αυτό.

Σήμερα έχουν επιτευχθεί ταχύτητες μεγαλύτερες από το 99,995% του φωτός, αφορούν όμως μόνο σε πρωτόνια, μέσα στους μεγαλύτερους επιταχυντές σωματιδίων στον πλανήτη. Καμία σχέση, δηλαδή, με αντικείμενα του μακρόκοσμου, πόσο μάλλον με διαστημόπλοια. Ακόμη κι αν βρεθεί κάποια μέθοδος ή/και καύσιμη ύλη που θα επιτρέπει σ’ ένα διαστημόπλοιο να κινείται με ταχύτητες ωφέλιμες για ταξίδια στο μέλλον, παραμένει το πρόβλημα της δομικής συνοχής του σκάφους, όπως επίσης και των επιβατών του. Επίσης, ένα άλλο θέμα είναι ότι ακόμη κι αν τα δύο αυτά προβλήματα επιλύονταν, θα παρέμενε το ζήτημα τη επιβράδυνσης του σκάφους.

Για τα παραπάνω έχουν ήδη προταθεί λύσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν τη σταδιακή επιτάχυνση και επιβράδυνση του σκάφους, πράγμα που φυσικά σημαίνει ότι οι επιβαίνοντες ξοδεύουν ακόμη περισσότερο χρόνο από τη ζωή τους στο ταξίδι. Ένα τέτοιο σκάφος θα αποκτούσε την κινητική του ενέργεια καταναλώνοντας καύσιμα ύλης-αντιύλης. Το θέμα είναι ότι προς το παρόν μπορούμε να παράγουμε αντιύλη μόνο ένα άτομο τη φορά.

Ταξιδιωτικά πακέτα για σπιτόγατους
Για όσους δεν έχουν ιδιαίτερη όρεξη να τρέχουν δεκάδες ή εκατοντάδες έτη φωτός μακριά από τη Γη και μετά πάλι πίσω, ευτυχώς υπάρχει εναλλακτική πρόταση. Μπορούν να μπουν στο εσωτερικό μιας σφαίρας, η οποία θα είναι εφοδιασμένη με όλα τα απαραίτητα για τη διαβίωση ενός ανθρώπου και –-γιατί όχι-– με όλες τις ανέσεις για μια μακρόχρονη παραμονή στο εσωτερικό της. Μετά, το μόνο που έχει να κάνει ο εκκεντρικός χρονοταξιδιώτης, είναι να περιμένει: Όσο περισσότερο, τόσο πιο μπροστά στο μέλλον θα βρεθεί, όταν βγει από το εσωτερικό της σφαίρας. Ποιες όμως πρέπει να είναι οι ιδιότητες αυτής της «χρονοσφαίρας»;

Αρχικά πρέπει να κατεδαφιστεί ένας πλανήτης στο μέγεθος του Δία. Από τα υλικά της κατεδάφισης θα φτιαχτεί ένα υπέρπυκνο σφαιρικό κέλυφος, γύρω από τον ταξιδιώτη. Προσοχή: Η διάμετρος του σφαιρικού κελύφους πρέπει να είναι ελάχιστα μεγαλύτερη από την κρίσιμη διάμετρο που χρειάζεται ώστε η μάζα να καταρρεύσει σε μαύρη τρύπα. Για το εν λόγω κέλυφος, που κατασκευάζεται από τη μάζα του Δία, η συζητούμενη διάμετρος είναι λίγο μεγαλύτερη από 5,5 μέτρα, γεγονός που αφήνει αρκετό χώρο στον χρονοταξιδιώτη μας.

Ο Νεύτωνας είχε αποδείξει ότι στο εσωτερικό μιας τέτοιας σφαίρας δεν ασκούνται βαρυτικές δυνάμεις, επομένως ο κάτοικός της δεν έχει κανένα λόγο ανησυχίας για ενδεχόμενη… συντριβή. Όποιος όμως πλησιάσει αρκετά τη σφαίρα θα βρει μοιραίο θάνατο πάνω στο εξωτερικό της, εξαιτίας της τεράστιας βαρυτικής έλξης που ασκεί η σφαίρα στη «γειτονιά» της. Μόνος ασφαλής τρόπος για να μπει κάποιος στο εσωτερικό μιας τέτοιας της σφαίρας, χωρίς να συνθλιβεί πάνω της, είναι αρχικά η σφαίρα να έχει αρκετά μεγαλύτερη διάμετρο. Αφού ο ταξιδιώτης μπει από κάποιο άνοιγμα στο εσωτερικό, με τη βοήθεια κατάλληλων μηχανισμών η σφαίρα θα αρχίσει να συρρικνώνεται ομοιόμορφα γύρω του. Η συρρίκνωση θα συνεχιστεί έως ότου η διάμετρος του κελύφους γίνει λίγο μεγαλύτερη από την κρίσιμη. Η αντίστροφη διαδικασία εφαρμόζεται για την έξοδο.

Γιατί η παραμονή σε μια τέτοια σφαίρα σημαίνει ταξίδι στο μέλλον; Η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν (θεωρία της βαρύτητας) προβλέπει ότι η υψηλή συγκέντρωση μάζας σε ένα σημείο του χωροχρόνου «καμπυλώνει» τη γειτονιά γύρω από τη μάζα, δημιουργώντας εκεί κάτι σαν βαρυτικό πηγάδι. Το κλασικό παράδειγμα για την κατανόηση του φαινομένου είναι με μια μπάλα (μάζα) πάνω σε ένα σεντόνι (χωροχρόνος). Εξαιτίας της μάζας της μπάλας, το σεντόνι γύρω της καμπυλώνεται, δημιουργώντας ένα «βαθούλωμα» (βαρυτικό πηγάδι). Όσο πιο πυκνή είναι η μάζα, τόσο μεγαλύτερη είναι η βαρυτική έλξη (καμπύλωση) που προκαλείται στη γύρω περιοχή, με άλλα λόγια τόσο «βαθύτερο» είναι το πηγάδι που δημιουργείται. Ο Αϊνστάιν απέδειξε ότι στον πάτο ενός τέτοιου πηγαδιού ο χρόνος κυλά πιο αργά, σε σχέση με περιοχές μακριά από τον πάτο. (Η θεωρητική απόδειξη έχει επαληθευτεί πειραματικά και από σχετικά πειράματα, με ατομικά ρολόγια.)

Μία πυκνή σφαίρα σαν αυτή που μόλις περιγράψαμε καμπυλώνει ικανοποιητικά το χωροχρόνο γύρω της, με αποτέλεσμα ο χρόνος να κυλά αργότερα για τον σπιτόγατο στο εσωτερικό της, σε σχέση ό,τι συμβαίνει έξω και μακριά από τη σφαίρα. Έτσι, αν κι όταν ο ταξιδιώτης αποφασίσει να βγει από το κέλυφος και να επιστρέψει στη Γη, θα βρεθεί στο μέλλον της. Πόσο μακριά στο μέλλον; Όσο πυκνότερη είναι η μάζα του κελύφους, τόσο αργότερα κυλά ο χρόνος στο εσωτερικό του.

Δυσπρόσιτο παρελθόν
Όσοι νοσταλγοί του παρελθόντος αδιαφορούν για το μέλλον κι αντίθετα ονειρεύονται σφόδρα να επισκεφτούν περασμένες εποχές, θα χρειαστεί να κάνουν λίγη περισσότερη υπομονή. Κατ’ αρχάς, η Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας ξεκαθαρίζει ότι το όποιο ταξίδι στο παρελθόν προαπαιτεί ταχύτητες μεγαλύτερες από εκείνη του φωτός, με μόνο πρόβλημα ότι η προαναφερθείσα αποτελεί κοσμικό άνω όριο! Πάντως, αν με κάποιον τρόπο μπορούσε να μετακινηθεί ύλη –ή έστω πληροφορία– μεταξύ δύο διαφορετικών σημείων με ταχύτητα μεγαλύτερη του φωτός, τότε η πράξη αυτή θα ισοδυναμούσε με μεταφορά ύλης ή πληροφορίας στο παρελθόν. Για να το θέσουμε διαφορετικά, αν ένα διαστημόπλοιο μπορούσε να πιάσει –έστω και στιγμιαία– τόσο αφύσικα μεγάλες ταχύτητες, τότε για όλους τους παρατηρητές, ακόμα και για τους επιβαίνοντες στο διαστημόπλοιο, ο προορισμός του ταξιδιού θα ήταν το παρελθόν.

Όπως και στην καθημερινότητα, όμως, όταν δεν μπορείς να παραβιάσεις ένα θεμελιώδη νόμο ή κανόνα, ίσως αξίζει τον κόπο να εξετάσεις τη δυνατότητα παράκαμψης! Η ταχύτητα του φωτός, λοιπόν, αποτελεί άνω φράγμα στο σύμπαν μας, ωστόσο αυτό δεν αποκλείει τη δυνατότητα εξυπνότερης μετακίνησης, μεταξύ δύο απόμακρων περιοχών. Τέτοια μετακίνηση είναι εφικτή και γίνεται μέσω των λεγόμενων σκουληκότρυπων (wormholes).

Οι σκουληκότρυπες δημιουργούνται από την καμπύλωση του χωροχρόνου, εξαιτίας της συγκέντρωσης υπέρπυκνης μάζας σε διάφορα σημεία του. Φανταστείτε μια σκουληκότρυπα σαν ένα μυστικό, σύντομο μονοπάτι, το οποίο ενώνει δύο απόμακρες περιοχές: Όσοι ακολουθούν την επίσημη οδό διανύουν πολύ μεγαλύτερη απόσταση μεταξύ των δύο περιοχών, σε σχέση με εκείνους που ταξιδεύουν από το μυστικό μονοπάτι. Οι φυσικοί ισχυρίζονται ότι αν στο σύμπαν υπάρχουν τέτοιες μυστικές οδοί και κάποια μέρα τις ανακαλύψουμε, τότε ίσως καταφέρουμε να μετακινούμαστε σε ελάχιστο χρόνο μεταξύ απόμακρων σημείων του γαλαξία, σαν να ταξιδεύαμε με ταχύτητες μεγαλύτερες από εκείνη του φωτός!

Ένα τολμηρό πλάνο για ταξίδια στο παρελθόν με χρήση σκουληκότρυπων, έχει ως ακολούθως. Με κάποιον τρόπο δημιουργείται μια τεχνητή σκουληκότρυπα, μεταξύ δυο διαφορετικών σημείων του γαλαξία. Με τη βοήθεια ενός υπερεξελιγμένου διαστημόπλοιου, το ένα της άκρο επιταχύνεται έως ότου πλησιάσει την ταχύτητα του φωτός και έπειτα επαναφέρεται στο αρχικό της σημείο. Εξαιτίας του φαινομένου της συστολής του χρόνου, όσοι βρίσκονται στο επιταχυνόμενο άκρο της σκουληκότρυπας βιώνουν το χρόνο να κυλά αργότερα, σε σχέση με όσους βρίσκονται στο απέναντι, σταθερό άκρο. Έτσι, ένα αντικείμενο που θα μπει στην σκουληκότρυπα από το σταθερό της άνοιγμα, αφενός θα μετακινηθεί μεταξύ των δύο άκρων γρηγορότερα, σε σχέση με το αν ακολουθούσε μια «φυσιολογική» οδό, αφετέρου θα βγει από το κινητό άκρο στο παρελθόν, σε σχέση με το σταθερό άκρο! Το πρόβλημα με τη συγκεκριμένη μέθοδο ταξιδιών στο παρελθόν είναι ότι δεν επιτρέπει τη μετακίνηση σε χρόνο πριν από την κατασκευή της όλης διάταξης. Επιπρόσθετα, σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε σήμερα για τη φύση των σκουληκότρυπων, προκειμένου να κατασκευάσουμε μία με μέγεθος χρήσιμο ώστε να περνά ενεμπόδιστο ένα διαστημόπλοιο ή έστω ένας άνθρωπος, καθώς και για να επιταχύνουμε το ένα της άκρο, χρειαζόμαστε ενέργεια πολλές τάξεις μεγέθους πάνω από το συνολικό ποσό ενέργειας που θα παράξει ο ήλιος σε όλη του τη ζωή.

Παραδοξότητες
Κάντε τώρα μια υπόθεση εργασίας: Με κάποιο τρόπο έχουμε καταφέρει, λέει, να ταξιδεύουμε στο παρελθόν, ακόμα και σε χρόνο πρωθύστερο από εκείνον που εφευρέθηκε η όποια χρονομηχανή ή μέθοδος μετακίνησης. Ακόμα και σε μια τέτοια περίπτωση, ένα ταξίδι στο παρελθόν παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα, τα οποία, αν μη τι άλλο, έρχονται σε ευθεία σύγκρουση με την κοινή λογική. Δείτε ένα απλούστατο παράδειγμα.

Σε ένα από τα χαλαρά ταξιδάκια σας στο παρελθόν, είτε ηθελημένα είτε άθελα προκαλείτε ένα σοβαρό ατύχημα σε μια άγνωστη κοπέλα. Πρόκειται για την τότε νεαρή γιαγιά σας, μόνο που δεν υπήρχε καμία περίπτωση να την αναγνωρίσετε. Εξαιτίας του ατυχήματος η ζωή της αλλάζει απρόσμενα προς το χειρότερο. Μεταξύ άλλων κακοτυχιών, η κοπέλα δεν παντρεύεται ποτέ, άρα η μητέρα ή ο πατέρας σας δεν γεννιέται, επομένως ούτε εσείς ο ίδιος! Πώς τότε μπορέσατε να βρεθείτε στο παρελθόν και να προκαλέσετε τη μη-γέννησή σας; Αλήθεια, αν και όταν επιστρέψετε στο (δικό σας) παρόν, τι κατάσταση θα βρείτε να επικρατεί εκεί; Λογικά οι φίλοι, οι συγγενείς –-η ζωή σας ολόκληρη-–, θα πρέπει να είναι όλοι και όλα διαφορετικά από αυτά που γνωρίζατε και βιώνατε καθώς φεύγατε για το τραγικό ταξίδι.

Προτεινόμενες λύσεις
Υπάρχουν δύο δημοφιλείς λύσεις για την αντιμετώπιση των παράδοξων καταστάσεων που δημιουργούνται από τα ταξίδια στο παρελθόν. Η μία οφείλεται στο Ρώσο θεωρητικό φυσικό και κοσμολόγο Igor D. Novikov. Με απλά λόγια, ο Novikov ισχυρίζεται πως αν μια οποιαδήποτε επέμβαση στο παρελθόν πρόκειται να «διαταράξει» την ιστορία, τότε αποκλείεται να πραγματοποιηθεί. Έτσι, αν επιχειρήσετε να δολοφονήσετε τον Χίτλερ, το σχέδιό σας εγγυημένα θα αποτύχει: Μπορεί, π.χ., να συλληφθείτε από μια μυστική υπηρεσία το βράδυ πριν από την επιχείρηση ή το επόμενο πρωί μπορεί να γλιστρήσετε στον πάγο και να σπάσετε το πόδι σας. Το ηθικό δίδαγμα είναι πώς σε καμία περίπτωση δεν θα μπορέσετε να αλλάξετε τον ρου της ιστορίας επεμβαίνοντας στο παρελθόν, όσο έξυπνο ή καλοπροετοιμασμένο κι αν είναι το σχέδιό σας.

Η εικασία της «αυτοσυνέπειας» του Novikov, όπως χαρακτηριστικά ονομάζεται, αναμφισβήτητα φαντάζει κάπως παράξενη. Συγκρινόμενη όμως με την υπόθεση των πολλαπλών συμπάντων του αμερικανού φυσικού Hugh Everett (1930 – 1982), δείχνει απλή και μάλλον λογική. Η υπόθεση του Everett αποτελεί μια απόπειρα ερμηνείας των παραδοξοτήτων που παρατηρούνται στον κβαντικό μικρόκοσμο. Εφαρμοσμένη στο πλαίσιο των ταξιδιών στο παρελθόν, μας λέει πως για κάθε νέα παράμετρο που εισάγετε στην ιστορία, αυτόματα δημιουργείται άλλο ένα σύμπαν. Το νέο αυτό σύμπαν είναι ίδιο με αυτό από το οποίο προήλθατε, έως τη στιγμή που πραγματοποιήσατε την όποια επέμβαση. Από εκεί και πέρα, οι ιστορίες των δύο συμπάντων διαφέρουν. Εσείς γνωρίζετε την ιστορία εκείνου από το οποίο ξεκινήσατε. Αλλά η ιστορία στο νέο σύμπαν έχει εξελιχθεί διαφορετικά, εξαιτίας της αλλαγής που κάνατε. Έτσι, αν πάτε μερικά χρόνια πίσω και δολοφονήσετε τη γιαγιά σας, στο ένα σύμπαν θα συνεχίσετε να υπάρχετε ενώ στο άλλο όχι. Σύμφωνα με τον Everett, λοιπόν, αν υποθέσουμε πως η μηχανή του χρόνου έχει ήδη εφευρεθεί και τουρίστες από το μέλλον ανακατεύονται συχνά με το παρελθόν, τότε το σύμπαν μας παύει να είναι ιδιαίτερα σημαντικό — δεν νομίζετε;

Ο χρόνος θα δείξει
Όπως είδαμε η Σχετικότητα επιτρέπει, τουλάχιστον στη θεωρία, τα άλματα στο μέλλον, ενώ καθιστά μάλλον απίθανα τα ταξίδια στο παρελθόν. Όπως και να έχει, πολλοί επιστήμονες σήμερα πιστεύουν ότι τα ταξίδια στο χρόνο είναι αδύνατα. Ένας από τους λόγους που τους οδηγεί σε αυτό το συμπέρασμα είναι η –όχι και τόσο γνωστή– Αρχή του Ockham (οφείλεται στον Άγγλο λογικολόγο του 14ου αιώνα, William του Ockham). Η Αρχή αξιώνει ότι για την εξήγηση ενός οποιουδήποτε φαινομένου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όσο το δυνατόν λιγότερες υποθέσεις, με τις πλεονάζουσες, λογικά ισοδύναμες, να αγνοούνται. Ισοδύναμα, η Αρχή του Ockham υποδεικνύει πως όποτε έχουμε περισσότερες από μία, ανταγωνιστικές θεωρίες ή μοντέλα για την εξήγηση ενός φαινομένου, τότε η απλούστερη θεωρία ή μοντέλο έχει και τη μεγαλύτερη πιθανότητα να αντιστοιχεί στην πραγματικότητα. Εν προκειμένω, από τη στιγμή που δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη ότι τα ταξίδια στο χρόνο έχουν συμβεί (ιδιαίτερα προς το παρελθόν), είναι λογικότερο να υποθέσουμε ότι είναι αδύνατα.

Αν πάλι δεχτούμε ότι τα ταξίδια στο χρόνο κάποια στιγμή θα είναι εφικτά, τότε είναι λογικό να συμπεράνουμε πως έχουν ήδη γίνει! Που είναι όμως οι τουρίστες από το μέλλον; Ο Stephen Hawking κάποτε παρατήρησε πως η απουσία τους είναι ισχυρή ένδειξη περί της αδυναμίας των ταξιδιών στο χρόνο. Εδώ κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η εποχή μας δεν είναι και τόσο ενδιαφέρουσα για τους τουρίστες από το μέλλον. Σίγουρα υπάρχουν πολύ περισσότερο ενδιαφέρουσα «μέρη» του παρελθόντος για επίσκεψη –- ιδιαίτερα αν υποθέσει κανείς ότι τα ταξίδια στο παρελθόν είναι από τα ακριβότερα που υπάρχουν 😉 Ακόμα κι έτσι να είναι τα πράγματα, η ιστορία όπως τη γνωρίζουμε δεν έχει καταγράψει παρουσίες παράξενα ντυμένων ανθρώπων με αλλόκοτη συμπεριφορά. Εκτός βέβαια και αν οι τουριστικοί πράκτορες του μέλλοντος φροντίζουν ώστε η ενδυμασία των πελατών τους να είναι η κατάλληλη για την εποχή–προορισμό, ενώ οι ίδιοι οι τουρίστες συνοδεύονται από ειδικά εκπαιδευμένους ξεναγούς, που έντεχνα κι ευγενικά τους αποτρέπουν από το να μπλέκονται στον ρου της ιστορίας (Πράγματι, κανένα σοβαρό τουριστικό γραφείο δεν θα ρίσκαρε την ίδια του την ύπαρξη, αφήνοντας τους πελάτες του να «αλωνίζουν» απερίσκεπτα στο παρελθόν.) Αλήθεια, πόσοι τουρίστες από το μέλλον λέτε να ζητωκραύγαζαν μαζί με τους «ντόπιους», κατά την είσοδο του Ιησού στην Ιερουσαλήμ;

Στην κοσμολογία, η λεγόμενη Ανθρωποκεντρική Αρχή είναι επίσης ασύμβατη με την ιδέα των ταξιδιών στο χρόνο. Με απλά λόγια, η Αρχή αξιώνει πως οποιαδήποτε έγκυρη θεωρία που αφορά στον κόσμο «εκεί έξω», αναγκαστικά πρέπει να είναι συνεπής με την ύπαρξή μας ως μορφές ζωής βασισμένες στον άνθρακα, στο συγκεκριμένο χρόνο και τόπο μέσα στο σύμπαν. Διαφορετικά: Αν κάτι είναι συμβατό με την ύπαρξή μας, τότε είναι αληθές ακριβώς επειδή υπάρχουμε. Τα ταξίδια στο χρόνο, λοιπόν, κατά πάσα πιθανότητα είναι αδύνατα. Διαφορετικά, οι συχνές αλλαγές του παρελθόντος θα σήμαιναν πως η αιτιότητα δεν θα υφίστατο. Σε μια τέτοια περίπτωση η συνείδησή μας θα αδυνατούσε να ταξινομεί χρονικά τα γεγονότα, επομένως η εφυΐα μας δεν θα μπορούσε να αναπτυχθεί. Έτσι, το γεγονός ότι έχουμε ανεπτυγμένη εφυΐα αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι τα ταξίδια στο χρόνο είναι αδύνατα.

Από αυτό το τελευταίο συλλογιστικό βήμα πιάνονται οι οπαδοί της προοπτικής των ταξιδιών στο χρόνο, ισχυριζόμενοι πως είναι παράλογο να υποθέτουμε ότι η εφυΐα μας δεν έχει περιθώρια βελτίωσης. Αντίθετα, το λογικό είναι να μην λησμονούμε πως η ανθρώπινη νοημοσύνη πάντα θα έχει περιθώρια για διεύρυνση και βελτίωση. Καλλιεργώντας και αναπτύσσοντάς την μέσω της επιστημονικής έρευνας, δεν αποκλείεται να ανακαλύψουμε νέους νόμους, οι οποίοι θα ξεδιαλύνουν μια και καλή σημερινούς γρίφους — π.χ., σαν αυτούς που αφορούν στις παραδοξότητες των χρονοταξιδιών.

Ευσεβής πόθος ή βάσιμη ελπίδα; Ο χρόνος θα δείξει, αν δεν έχει ήδη. (αποσπασματική αναδημοσίευση από deltahacker.gr)